कांग्रेसको डिएनए : मिलेर बस्न नसक्ने, अलग बस्न पनि नसक्ने

जनमत

कांग्रेसको डिएनए : मिलेर बस्न नसक्ने, अलग बस्न पनि नसक्ने

मंगलबार, २३ भदौ २०८३, २३ : ३० मा प्रकाशित

राजनीतिक सिनेमाको पर्दा खुलेको छ।

दृश्य गम्भीर छ।

पृष्ठभूमिमा मन्द संगीत बजिरहेको छ।

नेपाली कांग्रेस फुट्नै लागेको जस्तो देखिन्छ। नेताहरू आ–आफ्नै बाटोमा छन्। कार्यकर्ता आ–आफ्नै खेमामा छन्। कार्यालय अलग छन्। बैठक अलग छन्। भाषण अलग छन्।

तर क्यामेराले देख्न नसक्ने एउटा अर्को दृश्य पनि चलिरहेको छ- मिलनको गृहकार्य।

पूर्व सभापति शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किएका छन्। असन्तुष्ट पक्षले राष्ट्रिय सम्मेलन गरिसकेको छ। चुनदेबीमा सम्पर्क कार्यालय खुलेको छ। उता विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित गगन थापा नेतृत्वको नेपाली कांग्रेस १५औँ महाधिवेशनको तयारीमा छ।

पर्दामा हेर्दा दुईवटा कांग्रेस छन्।

तर पर्दापछाडि संवाद एउटै छ- “अब यसरी कति बस्ने?”

औपचारिक घोषणा भइसकेको छैन। ठोस सहमति सार्वजनिक भएको छैन। तर राजनीतिक गल्लीमा चलेका अनौपचारिक सूचनाहरूले भने कांग्रेसका दुई धारलाई एउटै महाधिवेशनमा सँगै उभ्याउने गृहकार्य चलिरहेको संकेत गरिरहेका छन्।

अर्थात् कथा अझै सकिएको छैन।

बरु क्लाइमेक्स आउन बाँकी छ।

कांग्रेसको इतिहास हेर्ने हो भने यस्तो दृश्य उसका लागि नयाँ पनि होइन।

यो पार्टी फुटेको छ। फेरि जुटेको छ। एउटै भएर पनि फुटेको छ। फुटेर पनि एउटै भएको छ। नाम एउटै, घर एउटै, झगडा फरक–फरक।

कुनै समय कांग्रेसभित्र ‘छत्तिसे’ र ‘चौरहत्तरे’को हिसाब चल्थ्यो। स्थापना कालमै मातृका प्रसाद कोइराला र बीपी कोइराला दाजुभाइ भएर पनि राजनीतिक धारमा अलग देखिन्थे। त्यसैले कांग्रेसको डीएनएमै एउटा अनौठो गुण देखिन्छ—मिलेर बस्न नसक्ने, तर अलग भएर पनि बस्न नसक्ने।

यो पार्टीलाई टुक्र्याउन कहिलेकाहीँ वर्षौं लाग्छ।

तर जोड्न भने एउटा बैठक काफी हुन्छ।

दुई पक्षका नेताहरू एउटा कोठामा बस्छन्।

पहिला चिया आउँछ।

त्यसपछि पुराना गुनासा आउँछन्।

त्यसपछि भविष्यका सम्भावना आउँछन्।

अनि अन्त्यमा फोटो पत्रकार बोलाइन्छ।

कसैले भन्छ- “हामीबीच कुनै विवाद थिएन।”
अर्कोले थप्छ- “हामी त पहिलेदेखि नै एक थियौँ।”

कार्यकर्ता तलबाट ताली बजाउँछन्।

क्यामेरा जुम हुन्छ।

दुई नेता एकअर्कालाई अंकमाल गर्छन्।

तर एउटा सानो समस्या छ- मिलनको त्यो ऐतिहासिक क्षणमा कसले कुन कुर्सीमा बस्ने?

कांग्रेसमा विचारको दूरीभन्दा कुर्सीको दूरी नाप्न सजिलो छैन।

त्यसैले सम्भवतः यसपटक पनि मिलनको दृश्य अत्यन्त कलात्मक हुनेछ।

खुला आकाशमुनि एकअर्कालाई म्वाईं खान अलि अप्ठ्यारो पर्ला। राजनीतिक मर्यादाले पनि केही कुरा सम्झाउँला। त्यसैले रेशमी पछ्यौरीले अनुहार अलिकति छोपेर भए पनि मिलनको म्वाईं खाइनेछ।

पछ्यौरीभित्र के भयो, इतिहासले सोध्दैन।

इतिहासले बाहिर देखिएको अंकमाल मात्रै सम्झन्छ।

अनि त्यसपछि घोषणा हुनेछ- “नेपाली कांग्रेस एक ढिक्का भयो।”

कार्यकर्ता फेरि ताली बजाउनेछन्।

पुराना नेताहरू मुस्कुराउनेछन्।

नयाँ नेताहरू भविष्यको हिसाब निकाल्न थाल्नेछन्। र कांग्रेसको अर्को महाधिवेशनतर्फ यात्रा सुरु हुनेछ।

तर यो सिनेमाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण संवाद अझै बाँकी छ।

यदि कांग्रेस मिलेन भने?

त्यसको उत्तर कांग्रेसकै इतिहासले दिन्छ।

लामो समयसम्म अलग–अलग बसेर, आ–आफ्नै कार्यालय खोलेर, आ–आफ्नै महाधिवेशन गरेर, आ–आफ्नै वैधानिकता दाबी गरेर कांग्रेसले आफूलाई बलियो बनाउँदैन। बरु इतिहासको एउटा कुनामा गएर बस्छ- प्रजा परिषद्को कान्छो भाइ बन्ने जोखिमसहित।

त्यो कुनै धम्की होइन।

राजनीतिक इतिहासको सामान्य गणित हो।

राजनीतिक दलको शक्ति उसको नाममा मात्र हुँदैन। उसको संगठन, कार्यकर्ता, जनविश्वास र प्रतिस्पर्धी राजनीतिमा उसको उपस्थिति नै उसको वास्तविक पूँजी हो।

त्यसैले अहिले कांग्रेसभित्र चलिरहेको मिलनको गृहकार्यलाई केवल भागबन्डाको अभ्यासका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यो कांग्रेसले आफूलाई फेरि एउटा प्रभावशाली राष्ट्रिय राजनीतिक शक्तिका रूपमा पुनर्स्थापित गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न पनि हो।

फेरि प्रश्न उठ्छ- कांग्रेस मिल्छ कसरी?

उत्तर सजिलो छ।

कांग्रेस कांग्रेसकै शैलीमा मिल्छ।

पहिला चर्को विवाद हुन्छ।

त्यसपछि आरोप–प्रत्यारोप हुन्छ।

त्यसपछि बैठक हुन्छ।

त्यसपछि मध्यस्थ आउँछन्।

त्यसपछि ‘सैद्धान्तिक सहमति’ हुन्छ।

त्यसपछि एउटा संयुक्त वक्तव्य आउँछ।

अन्त्यमा अंकमाल हुन्छ।

क्यामेरा बिस्तारै टाढा जान्छ।

पृष्ठभूमिमा पार्टीको झन्डा फहराइरहेको हुन्छ।