नेपाली भान्छामा लसुनको विशेष स्थान छ। यसको प्रयोग खानाको स्वाद बढाउन र औषधिको रूपमा पनि गरिन्छ। आयुर्वेद र आधुनिक विज्ञान दुवैले लसुनलाई शरीरका लागि फाइदाजनक मान्छन्। यति हुँदाहुँदै पनि एउटा प्रश्न निकै आम छ कि गर्मी महिनामा लसुन खानु हुन्छ कि हुँदैन। लसुनको प्रकृति  तातो हुन्छ, त्यसैले गर्मीमा यसको प्रयोग कहिले र कति मात्रामा गर्ने भन्ने जानकारी हुन जरुरी छ।

आयुर्वेदमा लसुनलाई तातो प्रकृतिको मानिन्छ। यसले शरीरभित्र गर्मी बढाउन सक्छ। गर्मीमा बाहिरको तापक्रम पहिले नै बढेको हुन्छ। यस्तो अवस्थामा तातो प्रकृतिका चिजहरू खाँदा एसिडिटी, छालामा डाबर वा जलवियोजन जस्ता समस्याहरू हुन सक्छन्। लसुन पनि यही श्रेणीमा पर्छ, तर यसको अर्थ यो बिल्कुलै होइन कि गर्मीमा लसुन पूर्ण रूपमा छोड्नुपर्छ। यस लेखमा हामी गर्मीमा लसुन कहिले र कति मात्रामा खानुपर्छ भन्ने कुरा बताइरहेका छौँ।

गर्मीमा लसुन खानुका फाइदाहरू

लसुनको प्रकृति तातो भए पनि गर्मीको मौसममा यसलाई खाँदा धेरै फाइदाहरू हुन्छन्, जस्तै: पाचन प्रणालीमा सुधार- लसुनले डाइजेस्टिव इन्जाइमको कार्यक्षमता बढाउँछ, जसले गर्दा गर्मीमा अनियमित भोकका कारण हुने पेट फुल्ने (सुन्निने) समस्या कम हुन्छ।

रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ: लसुनमा पाइने एलिसिन र अन्य एन्टिअक्सिडेन्टमा एन्टिभाइरल, एन्टिब्याक्टेरियल र एन्टिफङ्गल गुण हुन्छन्, जसले गर्मी मौसममा लाग्ने धेरै रोगहरूबाट बचाउँछ।

मुटुको स्वास्थ्यमा सुधार: लसुनको सेवनले मुटुको धड्कन र रक्तचापलाई नियन्त्रणमा राख्न मद्दत गर्छ। यसले रक्तसञ्चारको गतिलाई बढाउँछ, जुन अक्सर गर्मीमा सुस्त हुने गर्छ।

डिटक्सिफिकेसनमा सहयोगी: लसुनको सेवन कलेजो सम्बन्धी रोगहरूमा धेरै फाइदाजनक हुन्छ। यसले हानिकारक तत्वहरूलाई बाहिर निकालेर शरीरलाई  विषाक्ततामुक्त गर्छ।

गर्मीमा लसुनको सेवनसँग जोडिएका जोखिमहरू

लसुनको सेवन स्वास्थ्यका लागि धेरै किसिमले फाइदाजनक छ, तर गर्मीको मौसममा यसको बढी सेवन वा गलत तरिकाले प्रयोग गर्नाले केही समस्याहरू हुन सक्छन्, जस्तै: शरीरमा गर्मी बढ्नु, लसुनको बढी मात्रामा सेवन गर्दा शरीरको गर्मी बढ्न सक्छ, जसले गर्दा मुखमा छाला आउने, एसिडिटी, अपच र अत्यधिक पसिना आउने जस्ता समस्याहरू हुन सक्छन्।

छाला सम्बन्धी समस्याहरू: जिनलाई पहिले नै डन्डीफोर, दाद-दाबर वा खटिरा जस्ता छाला सम्बन्धी समस्याहरू छन्, लसुनको बढी सेवनले उनीहरूको अवस्था अझ बिगार्न सक्छ।

पाचन सम्बन्धी समस्याहरू: यदि लसुनलाई काँचै खाइयो, विशेष गरी खाली पेटमा भने गर्मीको मौसममा यसले पाचनमा समस्या निम्त्याउन सक्छ।

पित्त प्रकृतिका मानिसहरूका लागि हानिकारक: मानिसहरूमा पित्तको समस्या रहन्छ, उनीहरूले लसुनको बढी सेवन गर्नबाट बच्नुपर्छ। लसुनको बढी सेवनले पित्तको समस्या बढाउन सक्छ।

गर्मीमा लसुन खाने सही तरिका

गर्मीमा लसुनलाई आफ्नो खानपानबाट पूर्ण रूपमा हटाउनुको साटो यसको सेवन गर्ने तरिकामा परिवर्तन गर्नुहोस्। यसले गर्मीमा पनि लसुनको गुणको लाभ उठाउन सकिन्छ। यसका लागि- लसुनको मात्रा सीमित राख्नुहोस् दिनमा लसुनको केवल एक वा दुईवटा साना टुक्रा मात्र खानुहोस्, विशेष गरी काँचो लसुन बढी मात्रामा नखानुहोस्।

काँचोभन्दा पाकेको लसुन राम्रो: लसुनलाई पकाउँदा यसको कडा स्वाद हलुका हुन्छ र यो पचाउन पनि सजिलो हुन्छ। दाल, तरकारी र ग्रेभी जस्ता परिकारमा लसुनको प्रयोग गर्न सकिन्छ।

चिसो चिजहरूसँग मिसाएर खानुहोस्: गर्मीमा लसुनलाई चिसो प्रकृतिका चिजहरूसँग मिसाएर खाँदा डाइट ब्यालेन्स (सन्तुलित) हुन्छ। उदाहरणका लागि, लौकाको तरकारीमा लसुन पकाएर खानु एउटा राम्रो विकल्प हुन सक्छ।

खाली पेटमा सेवन नगर्नुहोस्: गर्मीमा बिहान खाली पेटमा लसुन खाँदा शरीरमा गर्मी पैदा हुन सक्छ, त्यसैले यसलाई खानासँगै खानुहोस्।

पर्याप्त पानी पिउनुहोस्: गर्मीमा यदि लसुनको सेवन गरिरहनुभएको छ भने शरीरमा पानीको कमी हुन नदिनुहोस्। यसो गरेर यसको गर्मीलाई सन्तुलित गर्न सकिन्छ र डिहाइड्रेशनको अवस्थाबाट पनि बच्न सकिन्छ।

शरीरको प्रतिक्रियामा ध्यान दिनुहोस्: गर्मीमा लसुनको सेवनले यदि एसिडिटी, जलन वा छालामा खटिरा जस्ता लक्षणहरू देखिएमा यसको सेवन सीमित गर्नुहोस् वा यो मौसमका लागि बन्द गरिदिनुहोस्।

यी अवस्थाहरूमा लसुनको सेवनबाट बच्नुहोस् यदि तपाईं तल दिइएका समस्याहरूबाट पीडित हुनुहुन्छ भने गर्मीमा लसुनको सेवनबाट बच्नुपर्छ-

एसिड रिफ्लक्स वा छाती पोल्ने समस्या

गर्मीका खटिरा र छाला सम्बन्धी समस्याहरू

गर्मीमा डिहाइड्रेशन (जलवियोजन) को अवस्था

शरीरमा पित्तको असंतुलन हुनु

शरीरको संकेतलाई बुझ्नुहोस्

गर्मीको मौसममा लसुनको सेवन गर्दा यदि तपाईंलाई एसिडिटी, अपच, डन्डीफोर, डाबर वा खटिरा जस्ता छालाको समस्या हुन्छ भने यसको मात्रा सीमित गर्नुहोस्। गर्मीको मौसममा लसुनको सेवन पूर्ण रूपमा बन्द गर्न आवश्यक छैन, तर यसको मात्रामा ध्यान दिनु आवश्यक छ। गर्मीको मौसममा लसुनको औषधीय महत्व कम हुँदैन, तर यस समयमा यसको बढी सेवन हानिकारक हुन सक्छ।

धेरै लसुन खाँदा शरीर बढी तातो हुन्छ। यसको मात्रा कम गरेर, खानामा पाकेको लसुन समावेश गरेर तथा यसलाई चिसो तरकारीहरूसँग मिसाएर सेवन गर्दा शरीरलाई बढी तातो नबनाई लसुनको सुरक्षित रूपमा सेवन गर्न सकिन्छ। -एजेन्सीबाट