-बिबेक केशरी प्रसाईं

नेपालको समकालीन राजनीतिक परिदृश्यमा हाल सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचन एउटा महत्वपूर्ण मोडका रूपमा देखिएको छ । निर्वाचनको मिति नजिकिँदै जाँदा समाजमा अनेक आशंका र अनुमानहरू फैलिएका थिए । कतिपयले चुनाव नै हुँदैन भने, भए पनि व्यापक हत्या-हिंसा र अराजकता हुन्छ भन्ने लख काटिरहेका थिए । राजनीतिक ध्रुवीकरण, आन्दोलनको वातावरण र अविश्वासले भरिएको सार्वजनिक बहसका कारण यस्तो अनुमान स्वाभाविक पनि थियो ।

तर अन्ततः प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन अपेक्षाभन्दा धेरै शान्तिपूर्ण ढङ्गले सम्पन्न भयो। यसले दुई महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ । पहिलो, नेपाली समाजमा लोकतन्त्रप्रतिको विश्वास अझै पनि बलियो छ । दोस्रो, कठिन परिस्थितिमा पनि राज्यका संस्थाहरूले आफ्नो न्यूनतम जिम्मेवारी निर्वाह गर्न सके भने लोकतान्त्रिक प्रक्रिया अगाडि बढ्न सक्छ ।

यस सन्दर्भमा निर्वाचन सम्पन्न गराउने प्रक्रियामा भूमिका निर्वाह गर्ने राज्यका निकायहरू, विशेष गरी प्रधान न्यायाधीश सुशीला कार्की नेतृत्वको न्यायिक संरचना तथा अन्तरिम सरकारलाई धन्यवाद दिनु स्वाभाविक हो । जटिल राजनीतिक वातावरणका बीच निर्वाचन सम्पन्न हुनु आफैंमा संस्थागत क्षमताको एउटा संकेत हो ।

तर निर्वाचन शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न हुनु मात्रै लोकतन्त्रको अन्तिम लक्ष्य होइन । लोकतन्त्रको वास्तविक परीक्षा निर्वाचनपछि सुरु हुन्छ । परिणाम स्वीकार गर्ने संस्कार लोकतान्त्रिक प्रणालीको आधारभूत मूल्य हो । यदि हरेक निर्वाचनपछि धाँधलीको आरोप, अविश्वास र सडकको दबाबले राजनीतिक वातावरण अस्थिर बनाइन्छ भने त्यसले लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउँछ ।

त्यसैले परिणाम जे आए पनि सबै राजनीतिक शक्तिहरूले जनमतलाई सम्मानपूर्वक स्वीकार गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ । लोकतन्त्रमा हार(जित स्वाभाविक प्रक्रिया हो । हार स्वीकार गर्ने संस्कार जति बलियो हुन्छ, लोकतन्त्र पनि त्यति नै परिपक्व बन्छ ।

जित्ने दलको जिम्मेवारी अझ ठूलो हुन्छ । निर्वाचनको जीत केवल सत्ता प्राप्त गर्ने अवसर मात्र होइन, जनताले दिएको विश्वासको जिम्मेवारी पनि हो । भ्रष्टाचाररहित प्रशासन, सुशासन, सामाजिक न्याय, आर्थिक अवसर र समावेशी विकास जस्ता मुद्दाहरूमा ठोस काम गर्न सके मात्र लोकतन्त्रप्रतिको जनविश्वास बलियो रहन्छ ।

अर्कोतर्फ, हार्ने शक्तिहरूको भूमिका पनि कम महत्वपूर्ण हुँदैन । सशक्त प्रतिपक्ष लोकतन्त्रको अपरिहार्य तत्व हो । किन हारियो भन्ने विषयमा गम्भीर आत्मालोचना, संगठनात्मक सुधार र नीतिगत पुनर्विचारले मात्रै लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धालाई स्वस्थ बनाउँछ ।

यस निर्वाचनले अर्को सन्देश पनि दिएको छ- नेपाली राजनीति अझै संक्रमणकालीन मनोविज्ञानबाट पूर्ण रूपमा मुक्त भएको छैन । चुनावअघि देखिएका आशंका, अविश्वास र अफवाहहरूले हाम्रो राजनीतिक संस्कार अझै परिपक्व बन्न बाँकी रहेको संकेत गर्छन् ।

निर्वाचनअघि राजनीतिक आकाशमा धेरै हावा, हुरी र आँधी चले- आरोप, आशंका र उत्तेजनाले वातावरण तातिएको थियो । तर अब आशा गरौँ, त्यो क्रम विस्तारै शान्त हुँदै जानेछ । लोकतान्त्रिक अभ्यास परिपक्व हुँदै जाँदा देशको राजनीतिक मौसम पनि क्रमशः सफा र स्वच्छ बन्दै जानेछ ।

अन्ततः लोकतन्त्रको सार यही हो- निर्णय जनताले गर्छन्, र त्यो निर्णय सबैले स्वीकार गर्छन् । जब जनमतलाई सर्वोच्च मानिन्छ, तब मात्र लोकतन्त्र स्थिर, जिम्मेवार र जनमुखी बन्न सक्छ । (मतगणना जारी रहँदा प्रसाईंले यस्तो टिप्पणी लेखेका थिए)