काठमाडौं। नेपाली कांग्रेस संसदीय दलका नेता भीष्मराज आङ्देम्बेले जेठ २८ गते प्रतिनिधि सभामा दिएको वक्तव्य राष्ट्रियता, संसदीय मर्यादा र प्रतिपक्षी दलको जिम्मेवारीका दृष्टिकोणले निकै प्रखर र तार्किक छ। प्रधानमन्त्रीको एउटा विवादास्पद अभिव्यक्ति र त्यसपछि सत्तापक्षले चालेका कदमहरूलाई लिएर उनले गरेको यो सम्बोधनले देशभर चर्चा पाएको छ।

प्रतिज्ञाको पृष्ठभूमि र मूल कारण

नेता आङ्देम्बेले संसदमा 'अब प्रधानमन्त्रीको माफीको कुरा गौण भयो, उनले संसदसँग होइन, देश र जनतासँग माफी माग्नुपर्छ' भन्दै सदनको अवरोध खुलाउने प्रतिज्ञा गरेका छन्। यो प्रतिज्ञा गर्नुका मुख्य कारणहरू यस्ता छन्।

संसद् अवरोधको निकास: सीमाजस्तो संवेदनशील विषयमा प्रतिपक्षले लगातार सदन अवरोध गर्दा बजेट र जनताका अन्य जीवन्त मुद्दाहरूमा छलफल हुन पाएको थिएन। प्रतिपक्षले गर्दा संसद् बन्धक बन्यो भन्ने आरोप लाग्न नदिन र देशलाई घाटा हुनबाट जोगाउन उनले नीति परिवर्तनको घोषणा गरे।

प्रधानमन्त्रीको गैरजिम्मेवारीपन: प्रधानमन्त्री संसद् र प्रतिपक्षप्रति जवाफदेही हुन तयार नभएपछि, संसद् अवरोध गरिरहनुको औचित्य नदेखेर उनले यो विषयलाई अब जनताको अदालत (कालो डायरी) मा लैजाने प्रतिज्ञा गरे।

राष्ट्रिय प्रतिष्ठाको रक्षा: सत्तापक्ष राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसदहरूले प्रधानमन्त्रीको बचाउ गर्ने बहानामा 'नेपालले भारतको सीमा मिचेकै हो' भन्ने खालका तर्क गरिरहेकाले, यो बहस जति लम्ब्यायो त्यति नै नेपालको कूटनीतिक दाबी कमजोर हुने खतरा उनले देखे। त्यसैले यो बहसलाई संसद्‌मा तत्काल रोक्न उनले संसद् खुलाउने निर्णय गरे।

राष्ट्रियता र कूटनीतिक संवेदनशीलता

भाषणको सुरुवातमै गोपाल योञ्जनको देशभक्तिपूर्ण गीत र वीर गोर्खालीको इतिहास स्मरण गर्दै आङ्देम्बेले नेपालको राष्ट्रिय स्वाभिमान सगरमाथा जत्तिकै उच्च रहेको उल्लेख गरेका छन्। लिपुलेक, कालापानी, र लिम्पियाधुरा समेटिएको नक्सा संसद्‌ले सर्वसम्मत पारित गरेको तथ्यलाई जोड दिँदै उनले प्रधानमन्त्रीको 'नेपालले पनि छिमेकीको सीमा मिचेको छ' भन्ने अभिव्यक्तिलाई घोर आपत्तिजनक र लज्जास्पद ठहर्‍याएका छन्। उनको विश्लेषण छ, प्रधानमन्त्रीको यस्तो गैरजिम्मेवार अभिव्यक्तिले भोलि भारतसँग सीमा वार्ता गर्दा नेपालका ऐतिहासिक प्रमाणहरूलाई कमजोर बनाउनेछ।

संसद्को हुर्मत र 'र्‍याप ब्याटल' को संज्ञा

आङ्देम्बेले संसदीय प्रणालीमा कार्यपालिका (प्रधानमन्त्री) विधायिका (संसद्) प्रति पूर्ण जवाफदेही हुनुपर्ने अकाट्य नियम सम्झाएका छन्। राष्ट्रपतिले नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दा प्रधानमन्त्रीले संसद् 'बंक' गरेको र रोस्ट्रममा आएर 'छापामार शैली' मा प्रस्तुत भएको विषयलाई उनले तिखो प्रहार गरेका छन्। संसद्को रोस्ट्रम 'र्‍याप ब्याटलको स्टेज' नभएको भन्दै उनले प्रधानमन्त्रीले पद र संसद् दुवैको गरिमा ध्वस्त पारेको आरोप लगाएका छन्।

बिपी कोइरालाको लिगेसी र जीवन्त संसद्को वकालत

उनले जननायक बिपी कोइरालाको उदाहरण दिँदै संसद्‌मा प्रतिपक्षको आवाज कति बलियो हुनुपर्छ भन्ने प्रस्ट्याएका छन्। बिपीले आफ्नै कमजोरी औंल्याउन पत्रकार मदनमणि दीक्षित र आफ्नै पार्टीका सांसदहरूलाई उत्प्रेरित गर्ने गरेको इतिहास स्मरण गराउँदै उनले वर्तमान सत्तापक्षका सांसदहरूलाई 'सत्ताको टेपले टालिएका ओठहरू' र 'दास प्रथाकालीन साङ्लामा बेरिएका निरीह जीव' को संज्ञा दिएका छन्, जसले राष्ट्रियताको मुद्दामा पनि विवेक बन्धक राखेर टेबल ठटाए।

नयाँ शक्तिमाथि गम्भीर प्रहार

सम्बोधनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) र त्यसका मन्त्रीरसांसदहरूको आलोचनामा केन्द्रित छ। टिभीमा 'बाघ जस्तै गर्जनेहरू सरकारमा पुगेपछि म्याउँ भएको' भन्दै उनको कटाक्ष छ।

सुशासनको नारा दिने तर आफ्ना सांसदलाई भ्रष्टाचारको मुद्दा लाग्दा निलम्बन नहुने नियमावली बनाउने दोहोरो चरित्रको पर्दाफास गरेका छन्। रास्वपाका सभापतिले दिल्ली भ्रमणमा सीमाको कुरा नगरेको र फर्केपछि 'ढोल बजाएर सीमाको छलफल हुँदैन' भन्दै विषयलाई पन्छाएकोमा आक्रोश व्यक्त गरिएको छ।

'कालो डायरी' अभियान र नागरिक सचेतता

जनता अब सचेत भइसकेका र सरकारको सुशासन, पारदर्शीता र नक्कली राष्ट्रवादको चरित्रलाई जनताले 'कालो डायरी' मा टिपोट गरिरहेको प्रसंग उल्लेख गर्दै आङ्देम्बेले सरकारलाई सच्चिन चेतावनी दिएका छन्। 

विपक्षी दलका नेता भीष्मराज आङ्देम्बेको यो विश्लेषणले नेपाली कांग्रेसलाई एउटा परिपक्व, राष्ट्रभक्त र जिम्मेवार प्रतिपक्षको रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेको छ। प्रधानमन्त्रीको विवादास्पद अभिव्यक्तिको कडा भर्त्सना गर्दै, संसद्‌लाई लामो समय बन्धक बनाउँदा जनताकै काम रोकिने हुनाले, 'विरोधको शैली बदल्ने तर मुद्दालाई जनताको माझमा निरन्तर लैजाने' कांग्रेसको परिपक्व रणनीति अन्तरगत नै उनले यो प्रतिज्ञा र घोषणा गरेका हुन्। यो भाषण आक्रोश मात्र होइन, कूटनीतिक मर्यादा र संसदीय मूल्यको एउटा बलियो दस्ताबेज हो।