काठमाडौं। विक्रम संवत २०८२ सालको आज अन्तिम दिन चैत्र ३० गते उभिएर फर्केर हेर्दा, यो वर्ष नेपालका लागि एउटा मिश्रित अनुभव र महत्वपूर्ण मोडहरूको वर्ष रह्यो। राजनीतिक अस्थिरता, आर्थिक सुस्तता र सामाजिक परिवर्तनका बीच हामीले धेरै कुरा भोग्यौँ।

कसरी बित्यो त २०८२ साल, यसको समीक्षात्मक टिप्पणी यस्तो देखिन्छ।

मुख्य घटनाक्रमहरू

यो वर्ष केही यस्ता घटनाहरू भए जसले राष्ट्रिय बहसको दिशा तय गरे। राजनीतिक समीकरणको फेरबदल मुख्य घटना जस्तो बन्न पुग्यो। सत्ता पक्ष र प्रतिपक्षबीचको शक्ति संघर्षले वर्षभरि नै चर्चा पायो। नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको उदय र पुराना दलहरूभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्रका लागि भएका बहसहरूले आगामी निर्वाचनका लागि आधार तयार गरेको देखियो।

आर्थिक पुनरुत्थानको प्रयास पनि भएकै हो। केही हदसम्म विदेशी मुद्रा सञ्चिति र पर्यटनमा सुधार देखिए पनि, निर्माण क्षेत्रमा मन्दी र युवा जनशक्ति पलायनको दरले अर्थतन्त्रलाई दबाबमा राखिरह्यो।

प्रविधि र एआईको लहर

सरकारी र निजी क्षेत्रमा पनि आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको प्रयोग र यसको नियमनबारे ठूला बहसहरू सुरु भए। डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्कमा नयाँ आयामहरू थपिए।

न्यायिक सक्रियता र भ्रष्टाचार विरोधी फाइलहरू पनि खुले। विगतका वर्षहरूमा सुरु भएका भ्रष्टाचारका फाइलहरूमाथि फैसला र छानबिनले निरन्तरता पायो, जसले कानुन भन्दा माथि कोही छैन भन्ने झिनो आशा जगाइराख्यो।

लिनुपर्ने मुख्य शिक्षाहरू

२०८२ सालले हामीलाई भविष्यका लागि केही स्पष्ट पाठहरू सिकाएको छ। दैनिक हजारौँको संख्यामा विदेशिने युवाहरूलाई रोक्न भाषणले मात्र पुग्दैन भन्ने कुरा यो वर्ष प्रष्ट भयो। शिक्षालाई सीपसँग र सीपलाई बजारसँग जोड्न नसक्दाको परिणाम हामीले भोगिरहेका छौँ।

अबको लगानी भौतिक पूर्वाधारमा मात्र होइन, मानवीय पुँजी र उद्यमशीलतामा हुनुपर्छ।

जलवायु परिवर्तनको जोखिम

यस वर्ष पनि बेमौसमी वर्षा, बाढी र हिमाल पग्लिने क्रमले नेपाल उच्च जोखिममा रहेको पुष्टि गर्‍यो। विकासका नाममा गरिने जथाभावी दोहनले अन्ततः विनाश नै निम्त्याउँछ। हरित विकास अब विकल्प होइन, बाध्यता हो।

सुशासन र नागरिक सचेतना

प्रविधिको पहुँचसँगै नागरिकहरू पहिलेभन्दा बढी सचेत भएका छन्। अब पुरानो ढर्राको शासन व्यवस्थाले नागरिकको अपेक्षा पूरा गर्न सक्दैन। पारदर्शिता र उत्तरदायित्व बिनाको शासनले जनताको विश्वास गुमाउँछ।

समग्रमा, २०८२ साल पर्ख र हेरको वर्ष रह्यो। हामीले समस्याहरू पहिचान त गर्‍यौँ, तर समाधानका लागि साहसिक कदम चाल्न अझै हिचकिचाइरहेको देखियो। सहकारी पीडितका समस्या, लघुवित्तका चुनौती र मध्यमवर्गीय नेपालीको घट्दो क्रयशक्तिले सामाजिक असन्तुष्टि बढाइरहेको छ।

तर, सकारात्मक पक्ष के छ भने—नेपाली समाजमा परिवर्तन सम्भव छ भन्ने चेतनाको विकास भएको छ। युवाहरू राजनीति र सामाजिक क्षेत्रमा हस्तक्षेपकारी भूमिकामा आउन थालेका छन्। २३ र २४ भदौको जेनजी विद्रोहपछिका राजनीतिक घटनाहरु र त्यसपछि प्रकट भएको जनमत नै ०८२ सालको सबैभन्दा ठूलो सन्देश हो। जसले राजनीतिमात्र होइन समाजका सबै क्षेत्रलाई नयाँ सन्देश र शिक्षा दिएको छ।

२०८२ ले हामीलाई धेरै प्रश्नहरू छाडेर गएको छ। २०८३ साल केवल पात्रो फेरिने वर्ष मात्र नभई, ती प्रश्नहरूको उत्तर खोज्ने र कार्यन्वयनमा जाने वर्ष बनोस्।

यहाँहरु सबैलाई नयाँ वर्ष २०८३ को अग्रिम मंगलमय शुभकामना!