काठमाडौं। नेपाल सरकारले हिमाल आरोही र पदयात्रीहरूको अनावश्यक हेलिकप्टर उद्धार गरी गरिने बीमा ठगी नियन्त्रण गर्न कडा उपायहरू ल्याएको छ। यो लामो समयदेखि चल्दै आएको अवैध धन्दाले देशको महत्त्वपूर्ण पर्यटन उद्योगलाई नै खतरामा पारेको छ।

विश्वका १० अग्ला हिमालमध्ये सगरमाथासहित आठवटा हिमाल रहेको नेपालले हरेक वर्ष हजारौं पदयात्रीहरूलाई आकर्षित गर्छ। तीमध्ये धेरैजना विकट र उच्च हिमाली भेगमा पदयात्रा गर्छन्, जहाँ आपत्कालीन हवाई उद्धार निकै खर्चिलो हुन्छ।

तर प्रहरीका अनुसार, केही सञ्चालकहरूले वर्षौंदेखि बीमाको रकम हत्याउन नक्कली उद्धारको योजना बुन्ने गरेका छन्। झन्डै ४१ करोड ९६ लाख ९० हजार (लगभग २ अर्ब ६० करोड नेपाली रुपैयाँ) को कथित ठगीको अनुसन्धानपछि ३२ जनामाथि मुद्दा चलाइएको छ।

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका प्रवक्ता जयनारायण आचार्यले भने, 'कुनै पनि जालसाजीपूर्ण कार्यहरू विरुद्ध अनुसन्धान र तत्काल कारबाही सुनिश्चित गर्न सरकारले विभिन्न कदमहरू चालिरहेको छ। पर्यटन एक महत्त्वपूर्ण उद्योग हो। हामीले कुनै पनि गलत कार्य विरुद्ध सुधारात्मक कदम चाल्नै पर्छ।'

 कसरी हुन्थ्यो ठगी ?

प्रहरीका अनुसार, एउटै उद्धारका लागि धेरै वटा बीमा दाबीहरू दर्ता गरेर यो ठगी हुने गर्थ्यो। यसको अर्थ, चार्टर उडान कम्पनीहरूलाई एउटै अनावश्यक उडानका लागि पटक-पटक भुक्तानी दिइन्थ्यो।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार, केही पदयात्रीहरूलाई हेलिकप्टर उद्धारको बहाना बनाउन जानीजानी बिरामी समेत पारिन्थ्यो। यसका लागि उनीहरूलाई दूषित खाना खुवाउने वा खानेकुरामा 'बेकिङ सोडा' मिसाउने जस्ता कार्य गरिन्थ्यो। अभियोग पत्रका अनुसार, सामान्य बिरामी पर्दा पनि पदयात्रीहरूलाई हवाई उद्धारका लागि दबाब दिने गरिएको थियो।

सरकारको 'शून्य सहनशीलता' नीति

मन्त्रालयले ठगी निर्मूल पार्न अनुसन्धान र दोषीलाई सार्वजनिक गर्ने लगायतका 'शून्य सहनशीलता' नीति लागू गरिने बताएको छ। प्रहरी, पर्यटन बोर्ड र उड्डयन अधिकारीहरू सम्मिलित एक कार्यदलले 'निगरानीलाई बलियो बनाउने र नियमित अडिट गर्ने' तथा गाइड र ट्रेकिङ एजेन्सीहरू इजाजतपत्र प्राप्त छन् भन्ने सुनिश्चित गर्नेछ।

सन् २०१८ को सरकारी छानबिनले यस्तै ठगीमा संलग्न १५ वटा कम्पनीहरू पहिचान गरेको थियो। तर, त्यसबेला कुनै कारबाही नहुँदा बीमा कम्पनीहरूको चेतावनी र नयाँ निर्देशिकाका बाबजुद यो धन्दा जारी रह्यो।
 
पर्वतारोहण सिजन र सुरक्षाको प्रश्न

यो अनुसन्धान नेपालको मुख्य पर्वतारोहण र पदयात्राको मौसम अगाडि आएको हो। यस समयमा पर्वतारोहीहरूले आफ्ना गाइडहरूमाथि पूर्ण विश्वास गर्दै दशौं हजार डलर खर्च गर्छन्। ती गाइडहरूले उनीहरूलाई खतरनाक शिखरहरूमा लैजान्छन्, जहाँ 'एल्टिच्युड सिकनेस' (लेक लाग्ने) घातक हुन सक्छ।

प्रहरीले सगरमाथाका गाइडहरू यस ठगीमा संलग्न रहेको कुनै 'प्रमाण' नभएको बताएको छ। नेपाल पर्वतारोहण संघले पनि नेपालमा पर्वतारोहीहरूलाई विषाक्त खाना खुवाएको वा 'डायामोक्स' (लेक लाग्ने समस्यामा प्रयोग गरिने औषधि) को अत्यधिक मात्रा दिएको कुनै पनि प्रमाणित घटना नभएको स्पष्ट पारेको छ। (सिएन समाचार)