काठमाडौं। चीनको तिब्बततर्फबाट बुधबार बिहान अचानक भोटेकोशी नदीमा प्रवेश गरेको भीषण बाढीले रसुवाको सीमा क्षेत्रदेखि नुवाकोटसम्म ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। बाढी त्रिशूली नदी हुँदै तल्लो तटीय क्षेत्रमा अघि बढेपछि धादिङ, गोरखा, चितवन र तनहुँसम्म उच्च सतर्कता अपनाइएको छ।

बिहान करिब सवा ९ बजे तिब्बततर्फबाट ठूलो बाढी भोटेकोशीमा प्रवेश गरेको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जनाएको छ। त्यसपछि भोटेकोशीको बहाव तीव्र रूपमा बढेको र त्रिशूली नदी हुँदै बाढी तलतिर सरेको हो। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले त्रिशूली नदीको तटीय क्षेत्र मुग्लिनसम्मै उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

रसुवामा सबैभन्दा ठूलो क्षति

बाढीको प्रारम्भिक केन्द्र रसुवाको टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी र रसुवागढी क्षेत्र देखिएको छ। स्थानीय विवरणअनुसार बजार, बस्ती, सडक तथा अन्य पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेको छ। घटनास्थलबाट पूर्ण विवरण आउन बाँकी रहे पनि जिल्ला प्रशासनले ‘धेरै थोक नोक्सान’ भएको जनाएको छ। तल्लो तटीय क्षेत्रमा रहेका जलविद्युत् आयोजनासमेत प्रभावित भएको प्रारम्भिक जानकारी आएको छ।

टिमुरेमा खटिएका सशस्त्र प्रहरीका नौ जना कर्मचारी सम्पर्कविहीन भएको विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ। इलाका प्रहरी कार्यालय टिमुरे, प्रहरी चौकी स्याफ्रुबेँसी र रसुवागढी प्रहरी चौकीमा समेत क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण छ।

बाढीले सडक तथा अन्य पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याएका कारण प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोली पुर्‍याउनसमेत कठिनाइ भइरहेको छ। केही स्थानमा सडकमार्ग अवरुद्ध भएकाले हवाई उद्धारलाई विकल्पका रूपमा अघि सारिएको छ। नेपाली सेनाका दुई हेलिकोप्टर खोज तथा उद्धारका लागि त्रिशूली क्षेत्रमा पुगेका छन्।

नुवाकोटमा त्रिशूली बजारदेखि देवीघाटसम्म असर

रसुवाबाट आएको बाढी त्रिशूली नदीमा मिसिएपछि नुवाकोटका बेत्रावती, त्रिशूली बजार, ढुङ्गे र देवीघाट क्षेत्रमा समेत ठूलो प्रभाव परेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार त्रिशूली बजार आसपासका करिब ६० घर बगेका छन्। बाढीले त्रिशूली नदीका दुईवटा पक्की पुल समेत बगाएको तथा त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुगेको जानकारी आएको छ। २५ मेगावाट क्षमताको सौर्य प्लान्टका तीनवटा ब्लक र सबस्टेसनसमेत बाढीले बगाएको बताइएको छ।

नुवाकोटका प्रमुख जिल्ला अधिकारीका अनुसार पूर्वसूचना पाएपछि त्रिशूली नदी आसपासका धेरै स्थानीय सुरक्षित स्थानमा गएकाले अहिलेसम्म त्यहाँ मानवीय क्षतिको पुष्टि भएको छैन। तर भौतिक क्षतिको पूर्ण विवरण भने संकलन भइरहेको छ।

त्रिशूली हुँदै नारायणीसम्म जोखिम

भोटेकोशीको बाढी त्रिशूली नदी हुँदै तलतिर बढेकाले यसको असर धादिङ र गोरखाका नदी तटीय क्षेत्रमा पनि पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। बाढी मलेखु क्षेत्र पार गरिसकेको र चितवनतर्फ बढिरहेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ।

यसैकारण चितवनको त्रिशूली तथा नारायणी नदी किनारका बासिन्दालाई समेत उच्च सतर्कता अपनाउन भनिएको छ। नदीको बहाव अझै बढ्न सक्ने भएकाले नदी किनार, बगर तथा होचा भूभागमा रहेका बस्तीलाई सुरक्षित स्थानतर्फ जान आग्रह गरिएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवन र तनहुँका नदी तटीय क्षेत्रमा विशेष सतर्कता अपनाउन तथा आवश्यक परे सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको छ।

हिमताल फुटेको हो कि माथिल्लो क्षेत्रमा ठूलो वर्षा?

बाढीको प्रकृति असामान्य देखिएपछि माथिल्लो तिब्बती क्षेत्रमा हिमताल फुटेको हुनसक्ने प्रारम्भिक आशंका गरिएको छ। स्थानीयस्तरमा माथिल्लो क्षेत्रमा ठूलो आवाज आएको र त्यसलगत्तै नदीमा पानी, ढुङ्गा, माटो तथा गेग्रानसहितको अस्वाभाविक बहाव आएको विवरण सार्वजनिक भएका छन्।

तर अहिलेसम्म सम्बन्धित प्राविधिक सरकारी निकायबाट हिमताल विस्फोट नै बाढीको कारण भएको औपचारिक पुष्टि भइसकेको छैन। अत्यधिक वर्षा, पहिरोले नदी थुनिएर अचानक बाँध फुट्नु वा अन्य कारण पनि हुनसक्ने भएकाले प्राविधिक अध्ययनपछि मात्र वास्तविक कारण खुल्नेछ।

सरकारको उद्धार र राहत तयारी

बाढीपछि प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले उद्धार, राहत तथा प्रभावित नागरिकको सुरक्षाका लागि राज्यका सबै संयन्त्र परिचालन गर्न निर्देशन दिएका छन्।
सरकारले नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी र नेपाल प्रहरीलाई उद्धार तथा राहतमा परिचालन गरेको छ।

विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई सक्रिय बनाएको छ।

प्रभावित तथा जोखिमयुक्त तल्लो तटीय क्षेत्रका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा सार्न सम्बन्धित प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरूलाई निर्देशन दिएको छ।
सम्भावित हवाई उद्धार र राहत सामग्री ढुवानीका लागि हेलिकोप्टरहरूलाई तयारी अवस्थामा राखेको छ।

मेडिकल टोली, नेपाल स्काउट, रेडक्रस तथा अन्य निकायसँग समन्वय गरेर राहत तथा उद्धार अघि बढाएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा थप सुरक्षाकर्मी तथा स्वास्थ्यकर्मी पठाउने तयारी गरेको छ।

नेपाली सेनाका दुई हेलिकोप्टर खोज तथा उद्धारका लागि प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन भइसकेका छन्। तर टिमुरेको हेलिप्याडसमेत बाढीले क्षति पुर्‍याएको विवरणले हवाई उद्धारमा समेत चुनौती देखिएको छ।

क्षतिको पूर्ण तस्वीर अझै आउन बाँकी

यो बाढीको वास्तविक क्षति अहिले नै निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्थामा छैन। रसुवाको सीमाक्षेत्रदेखि नुवाकोट हुँदै त्रिशूली र नारायणी तटीय क्षेत्रमा बाढीको प्रभाव फैलिएकाले मानवीय क्षति, बेपत्ता तथा भौतिक संरचनाको क्षतिको पूर्ण विवरण उद्धार टोलीले स्थलगत अध्ययन गरेपछि मात्र स्पष्ट हुने देखिन्छ।

तर अहिलेसम्मका स्थानीय विवरणले भने यो सामान्य बाढी नभई सीमापार हिमाली जलाधारबाट एक्कासि आएको उच्च जोखिमयुक्त विपद् भएको संकेत गरेका छन्।

यस घटनाले नेपाल–चीन सीमाक्षेत्रमा हुने यस्ता आकस्मिक जलप्रकोपका लागि सीमापार पूर्वसूचना प्रणाली, नदीको वास्तविक समयको जलमापन र तत्काल सूचना आदानप्रदानको आवश्यकता फेरि एकपटक गम्भीर रूपमा देखाएको छ।