काठमाडौं ।  आगामी फागुन २१   गते हुन लागेको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा नेपालको राजनीतिक र सामाजिक वातावरण निकै रोचक र केही हदसम्म संशयपूर्ण देखिएको छ।

आजसम्मको अवस्था र घटनाक्रमलाई नियाल्दा निर्वाचन हुने निश्चितता र तयारीमा कुनै खोट देखिँदैन । अहिलेको अवस्थालाई हेर्दा निर्वाचन नहुने वा पर धकेलिने आधारहरू निकै कमजोर देखिन्छन्। यसका केही मुख्य कारणहरू निम्न छन् ।

संवैधानिक र कानुनी प्रक्रियास् निर्वाचन आयोगले चुनावी कार्यतालिका अनुसार लगभग सबै तयारी पुरा गरिसकेको छ। मतपत्र छपाइ, मतदान केन्द्रको निर्धारण र सुरक्षाकर्मीहरूको परिचालन अन्तिम चरणमा पुगेको छ।

सुरक्षा व्यवस्था

सरकारले करिब ३ लाख २० हजार सुरक्षाकर्मीहरू (नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र नेपाली सेना) परिचालन गरिसकेको छ। संवेदनशील र अति(संवेदनशील क्षेत्रहरूको पहिचान गरी सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन

छिमेकी मुलुक र दातृ निकायहरूले पनि यस निर्वाचनलाई नेपालको लोकतन्त्र सुदृढीकरणको एउटा महत्त्वपूर्ण कडीको रूपमा लिँदै समर्थन र चासो देखाइरहेका छन्। 

निर्वाचन हुँदैन भनेर गरिएका अनुमान र प्रचारहरूका पछाडि केही कारणहरू हुन सक्छन् ।

राजनीतिक दाउपेच

केही साना दल वा समूहहरू जो वर्तमान व्यवस्था वा प्रक्रियासँग असन्तुष्ट छन्, उनीहरूले अन्योल सिर्जना गर्न यस्ता कुरा गर्ने गर्छन्। पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहले हालै प्रजातन्त्र दिवसमा दिएको शुभकामना सन्देशमा रहेको अभिव्यक्तिले पनि केही हदसम्म यो बहसलाई बल पुर्‍याएको देखिन्छ।

सुरक्षा चुनौती 

केही स्थानमा दलका कार्यकर्ताबीच भएका सामान्य झडपहरूलाई ठूलो सुरक्षा थ्रेटको रूपमा चित्रण गरिँदा सर्वसाधारणमा अन्योल उत्पन्न हुनु स्वाभाविक हो। तर, यी घटनाहरू निर्वाचन नै रोक्ने स्तरका देखिएका छैनन्।

प्राकृतिक र भौगोलिक कठिनाइ

हिमाली क्षेत्रका केही मतदान केन्द्रहरूमा हिमपात र चिसोका कारण अनुगमनमा केही समस्या देखिए पनि निर्वाचन आयोगले ती अवरोध हटाउने प्रयास गरिरहेको छ।

निर्वाचन पछिको परिदृश्य

यस पटकको निर्वाचन अलि फरक  हुने अनुमान गरिएको छ ।

पुस्तान्तरणको लहर

नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा गगन थापा आउनु र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको उदयले युवा मतदातामा नयाँ उत्साह भरेको छ। ३० प्रतिशतभन्दा बढी उम्मेदवारहरू ४० वर्ष मुनिका हुनुले राजनीतिमा नयाँ अनुहारको आगमनलाई संकेत गर्छ।

गठबन्धन र समीकरण

ठूला दलहरूबीचको प्रतिस्पर्धा र नयाँ शक्तिहरूको उपस्थितिले गर्दा कुनै पनि एक दलले बहुमत ल्याउने सम्भावना न्यून देखिन्छ। यसले गर्दा निर्वाचन पछि फेरि पनि 'मिलीजुली सरकार' बन्ने स्थिति देखिन्छ।

निर्वाचन रोकिने कुनै ठोस संवैधानिक वा प्राविधिक कारण देखिँदैन। छिटफुट हल्लाहरू लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा भइरहने सामान्य अनुमानका गफ मात्र हुन्। त्यसैले, फागुन २१ गते निर्वाचन हुनेमा ढुक्क भएर आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्ने तयारी गर्नु नै बुद्धिमानी हुनेछ।

निर्वाचन आयोगले आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि 'निर्वाचन आचारसंहिता, २०८२' लागू गरिसकेको छ। यसपटकको आचारसंहिता विगतको तुलनामा प्रविधि र सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई लिएर बढी कडा बनाइएको देखिन्छ।

निर्वाचन आयोगले जारी गरेको आचारसंहिताका मुख्य बुँदाहरू र उम्मेदवारहरूको पछिल्लो अवस्था हेर्दा निर्वाचनलाई वाधा पुग्ने कार्य कतैबाट पनि हुँदैन भन्ने देखिन्छ ।

मतदान आचारसंहिताका मुख्य नियमहरू

प्रचार-प्रसारको समयस् उम्मेदवारहरूले बिहान ७ बजेदेखि साँझ ७ बजेसम्म मात्र प्रचार(प्रसार गर्न पाउनेछन्। मतदान हुनुभन्दा ४८ घण्टा अगाडि ९फागुन १९ गते मध्यरातदेखि० 'मौन अवधि' सुरु हुनेछ, जसमा कुनै पनि प्रकारको प्रचार गर्न पाइने छैन।

सामाजिक सञ्जाल र ब्क्ष् मा कडाइस् यसपटक निर्वाचन आयोगले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको प्रयोग गरी भ्रामक भिडियो वा ुडिप फेकु सामग्री बनाउन निषेध गरेको छ। सामाजिक सञ्जालमा कसैको चरित्र हत्या हुने वा चुनावी परिणामलाई असर गर्ने मिथ्या सूचना ९ँबपभ ल्भधक० फैलाउन पाइने छैन।

बालबालिकाको प्रयोग निषेधस् निर्वाचनका कुनै पनि र्‍याली वा कार्यक्रममा बालबालिकालाई प्रयोग गर्न पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

सवारी साधन र खर्चको सीमास् एक उम्मेदवारले प्रचारका लागि बढीमा दुईवटा सवारी साधन ९मोटोसाइकल बाहेक० मात्र प्रयोग गर्न पाउनेछन्। उम्मेदवारले गर्ने खर्च अनिवार्य रूपमा बैंक खातामार्फत गर्नुपर्ने र त्यसको विवरण आयोगमा बुझाउनुपर्ने व्यवस्था छ।

उम्मेदवारहरूको वर्तमान अवस्था

उम्मेदवार सङ्ख्यास् देशभरबाट प्रतिनिधि सभाको प्रत्यक्ष तर्फ करिब ३,४०६ जना उम्मेदवारहरू प्रतिस्पर्धामा छन्। यसमा ३,०१७ पुरुष, ३८८ महिला र १ अन्य उम्मेदवार रहेको तथ्याङ्क छ।

नयाँ र पुराना अनुहारस् नेपाली कांग्रेसबाट गगन थापाले आफूलाई भावी प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रस्तुत गर्दै आक्रामक प्रचार गरिरहनुभएको छ। त्यस्तै, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का रवि लामिछाने र नेकपा एमालेका केपी शर्मा ओलीका चुनावी र्‍यालीहरूमा पनि ठूलो जनसहभागिता देखिएको छ।

जेन-जी प्रभावस् यसपटक 'जेन-जी' (नयाँ पुस्ता) को आन्दोलन र युवाहरूको मागलाई सम्बोधन गर्न दलहरूले आफ्ना घोषणापत्रमा डिजिटल सुशासन र रोजगारीलाई विशेष प्राथमिकता दिएका छन्।

मतदाताका लागि ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू

मतदान गर्न जाँदा आफ्नो परिचय खुल्ने आधिकारिक कागजात (मतदाता परिचयपत्र, नागरिकता, वा आयोगले तोकेको अन्य कार्ड) अनिवार्य बोक्नुहोला।

मतदान केन्द्रभित्र मोबाइल फोन, क्यामेरा वा कुनै पनि प्रज्वलनशील पदार्थ लैजान निषेध गरिएको छ।
 
निर्वाचन आयोगले फागुन १९ गतेपछि प्रचार-प्रसारका लागि झुण्ड्याइएका तुल, ब्यानर र पोस्टरहरू उम्मेदवार स्वयंले हटाउनुपर्ने निर्देशन दिएको छ। यदि कतै आचारसंहिता उल्लंघन भएको पाइएमा तपाईँले सिधै निर्वाचन आयोगको टोल फ्री नम्बर वा स्थानीय प्रशासनमा उजुरी गर्न सकिने छ ।