काठमाडौं । भोटेकोशी र त्रिशूली नदीको बहाव अहिले सतर्कता तहभन्दा तल रहे पनि बाढीको जोखिम पूर्णरूपमा टरिनसकेको भन्दै उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागअन्तर्गतको बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले भदौ १० गते भोटेकोशीमा आएको बाढीपछि नदीको बहाव हाल केही घटेको भए पनि नदी आसपासका बासिन्दा, यात्रु तथा पूर्वाधार आयोजनाले निरन्तर निगरानी र सावधानी अपनाउनुपर्ने जनाएको हो।

महाशाखाले आज जारी गरेको बाढी पूर्वानुमान बुलेटिनअनुसार ताप्लेजुङ, सङ्खुवासभा, सोलुखुम्बु, खोटाङ, ओखलढुङ्गा, रामेछाप, दोलखा, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक, ललितपुर, भक्तपुर, काठमाडौं, धादिङ, गोरखा, लमजुङ र डोल्पा आसपासका स–साना नदी तथा खोलामा बहाव उल्लेख्य बढ्न सक्ने र आकस्मिक बाढीको मध्यम जोखिम रहेको छ।

त्यस्तै रुकुम पूर्व, रुकुम पश्चिम, जाजरकोट, दार्चुला, बैतडी, डडेल्धुरा, डोटी, कैलाली र कञ्चनपुर आसपासका स–साना नदीको बहाव बढ्ने तथा आकस्मिक बाढीको मध्यम जोखिम रहेको महाशाखाले जनाएको छ।

तर नुवाकोट र रसुवामा भने स–साना नदी तथा खोलाको बहाव उल्लेख्य बढ्ने र आकस्मिक बाढीको उच्च सम्भावना रहेको पूर्वानुमान गरिएको छ।

ठूलो नदीभन्दा साना खोलामा बढी जोखिम

बाढीको जोखिम मूल्याङ्कन गर्दा ठूला नदीको बहाव मात्र हेरेर ढुक्क हुन नहुने विज्ञहरूको सुझाव छ। पछिल्लो समय छोटो अवधिमा हुने भारी वर्षाका कारण साना खोला, खहरे र सहायक नदीमा एक्कासि पानीको सतह बढ्ने जोखिम बढी हुने भएकाले नदी किनार तथा तल्लो तटीय क्षेत्रमा विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ।

भोटेकोशीमा केही दिनअघि आएको बाढीले हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा हुने विपद्को प्रकृति कति छिटो बदलिन सक्छ भन्ने देखाइसकेको छ। त्यसैले नदीको पानी तत्काल सतर्कता तहभन्दा तल रहेको अवस्थालाई मात्रै आधार बनाएर जोखिम सकिएको निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।

सडक, पुल र निर्माणाधीन संरचनामा विशेष सावधानी

बाढी तथा पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना, सुरुङ, नदी किनारका बस्ती र निर्माणाधीन संरचना विशेष जोखिममा पर्न सक्छन्। लगातारको वर्षा वा माथिल्लो क्षेत्रमा परेको वर्षाको पानी केही समयपछि तल्लो क्षेत्रमा आइपुग्ने भएकाले स्थानीय तह र सम्बन्धित निकायले नदीको बहावसँगै मौसमको अवस्थासमेत निरन्तर निगरानी गर्नुपर्ने देखिन्छ।

नदी तथा खोलामा पानीको सतह अचानक बढेको अवस्थामा पैदल वा सवारी साधनबाट खोला तर्ने प्रयास नगर्न, नदी किनारमा अनावश्यक रूपमा नजान र रातको समयमा जोखिमपूर्ण यात्रा नगर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरिएको छ।

त्यस्तै, बाढीको सम्भावना भएका क्षेत्रमा रहेका परिवारले महत्त्वपूर्ण कागजात, मोबाइल फोन, औषधि, खानेपानी तथा अत्यावश्यक सामग्री सुरक्षित स्थानमा राख्ने र स्थानीय तह तथा सुरक्षा निकायबाट जारी हुने सूचना नियमित रूपमा पछ्याउने तयारी गर्नुपर्ने हुन्छ।

विशेषगरी नुवाकोट र रसुवामा आकस्मिक बाढीको उच्च सम्भावना रहेकाले नदी तथा खोलाको आसपास बसोबास गर्ने समुदायले थप सतर्कता अपनाउनुपर्ने देखिएको छ।

भोटेकोशी र त्रिशूलीको बहाव घट्नु तत्कालका लागि सकारात्मक संकेत भए पनि मनसुनजन्य जोखिम अन्त्य भएको संकेत होइन। मौसम, वर्षा र नदीको बहावमा हुने सानो परिवर्तनले पनि जोखिमको अवस्था फेरिन सक्ने भएकाले अहिलेको मुख्य सन्देश एउटै हो—पानी घट्यो भनेर ढुक्क नहुनुहोस्, जोखिम क्षेत्रमा सतर्क रहनुहोस्।