काठमाडौं । आसन्न संसदीय निर्वाचनका एक चर्चित पात्र हुन् बालेन शाह । काठमाडौं महानगरको प्रमुखबाट राजीनामा दिएर झापा क्षेत्र नम्बर ५ मा निर्वाचन प्रतिष्पर्धा गर्न उनी यतिबेला त्यतैतिर व्यस्त छन् । झापामा उम्मेदवारी दाखिला गरेपछि बालेनले त्यसक्षेत्रका सदरमुकाम निस्कँदै आज बिहानै ताप्लेजुङको प्रशिध्द तीर्थस्थल पाथीभरा पुगेर पूजा गरेका छन् । उनी हिजो इलाम, पाँचथर हुँदै साँझ पाथीभरानेर बास बसेका थिए भने शुक्रबार बिहानै मन्दिर पुगेर पूजा अर्चना गरेका छन् ।

२१ फागुनमा हुने प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा सयौं उम्मेदवारी परेको छ । ठूला दलका सुपरिचित र नयाँ दलका पनि चिनिएका कैयौं नेता निर्वाचन प्रतिष्पर्धाको तयारीमा छन् । तर बालेन एक्ला उम्मेदवार छन् जसको देशका कुनाकन्दरामा पनि चर्चा छ । श्रीपञ्चमी अर्थात् सरस्वती पूजाका दिन पाथीभरा माताको दर्शन गरेपछि बालेनको चर्चाले सर्वत्र स्थान पाएको देखिएको छ ।

बालेन राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार हुन् । उनकै पार्टीका सभापति रवि लामिछाने बालेनको चर्चाको छाँयामा पर्दै गएको देखिएको छ भने अरु दलका उम्मेदवार चुनावी चर्चामा आउन बाँकी नै छ ।

बालेनले मेचीका सदरमुकाम भ्रमणका क्रममा मानिसहरुसँग संक्षिप्त सम्वाद गरे बाहेक कुनै सभा गरेका छैनन् । उनी निर्वाचनमा मतदातासँग के भन्न गैरहेका छन् भन्ने कुरा यतिञ्जेल रहस्यमै छ । उनको मौनता र दौडधुप हेर्दा बालेनले विपक्षी दल र मतदातालाई समेत 'इन्गेज' गरेको देखिन्छ । निर्वाचनको प्रचार प्रशारको प्रतिष्पर्धा हुन त बाँकी नै छ । घोषणा पत्रहरु सार्वजनिक भएका छैनन् भने सबै दलहरु सतर्क मनस्थितिमा देखिन्छन् । 

बालेनको हालैको चुनावी दौडधुप र देशभर भइरहेको उनको चर्चाका पछाडि केही महत्वपूर्ण राजनीतिक र सामाजिक कारणहरू छन् । अहिलेको सन्दर्भमा बालेन काठमाडौँको मेयर पदबाट राजीनामा दिएर रास्वपाबाट चुनावी मैदानमा उत्रिएका हुन् । विशेषगरी झापा क्षेत्र नं ५ मा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसँगको उनको प्रतिस्पर्धालाई नेपाली राजनीतिमा हेभीवेट भिडन्तको रूपमा हेरिएको छ ।

बालेनको यो सक्रियता र चर्चाका मुख्य कारणहरूलाई यसरी बुझ्न सकिन्छ । पाथीभरा दर्शन र सांस्कृतिक सन्देश- बालेनले ताप्लेजुङ पुगेर पाथीभरा माताको दर्शन गर्नुलाई धेरैले केवल धार्मिक आस्था मात्र नभई एक राजनीतिक रणनीतिको रूपमा पनि लिएका छन् । पाथीभरा दर्शनमार्फत उनले पूर्वी पहाडका मतदाताहरूसँग भावनात्मक सम्बन्ध जोड्न खोजेका छन् । 

परम्परागत पार्टीहरूले उनलाई पश्चिमा संस्कृति बाट प्रभावित भएको आरोप लगाउने गरेकोमा, पाथीभरा दर्शनले उनी मौलिक धर्म-संस्कृतिप्रति पनि उत्तिकै सचेत छन् भन्ने सन्देश दिएको छ ।

बालेनले झापा- ५ रोज्नु आफैँमा ठूलो चर्चाको विषय हो । पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको बलियो गढ मानिने ठाउँमा गएर चुनाव लड्नुले उनको साहस र पुरानो पुस्ता भर्सेस नयाँ पुस्ता को लडाइँलाई छर्लङ्ग पारेको छ । यसले गर्दा देशैभरका युवाहरूमा एक किसिमको उत्साह पैदा भएको छ ।

काठमाडौँको मेयर हुँदा उनले गरेका केही साहसिक कार्यहरूले उनलाई देशभर चर्चित बनाएका हुन् । सरकारी र सार्वजनिक जग्गा फिर्ता ल्याउन उनले चलाएको डोजर र दृढता । सरकारी विद्यालयको स्तर उन्नति र अस्पतालहरूमा गरिबका लागि १०५ निःशुल्क बेडको व्यवस्था ।

महानगरको बैठक लाइभ गर्ने परिपाटी जसले जनतालाई शासन प्रक्रियामा जोड्यो । देशमा व्याप्त भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती र पुराना राजनीतिक दलहरूप्रतिको वितृष्णाका कारण युवा पुस्ताले बालेनलाई एक विकल्प को रूपमा हेरेका छन् । सन् २३ र २४ भदौमा भएको युवा आन्दोलन र त्यसपछिको राजनीतिक घटनाक्रमले उनलाई भावी प्रधानमन्त्रीको रूपमा समेत चर्चामा ल्याएको छ ।

बालेनको सचिवालय र टोलीले सामाजिक सञ्जाललाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ । उनी शहरका कुनाकाप्चादेखि पहाडका टाकुरासम्म पुगेर सिधै जनतासँग सम्वाद गरिरहेका छन्, जसले उनलाई पहुँचयोग्य नेता सावित गरेको छ ।

ओलीको गढमा चुनावी भिडन्त

झापा- ५ को चुनावी प्रतिस्पर्धा केवल दुई व्यक्तिबीचको लडाइँ मात्र नभई यो नेपाली राजनीतिको एउटा 'टर्निङ पोइन्ट' को रूपमा हेरिएको छ। एकातिर संसदीय राजनीतिको दशकौँ लामो अनुभव भएका एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली छन् भने अर्कोतिर युवाहरूको नयाँ आशा र 'एक्सन'का प्रतीक बालेन शाह। यस प्रतिस्पर्धाको थप गहिरो चुनावी विश्लेषण निम्न बुँदाहरूमा आधारित छ ।

'बा' भर्सेस बालेन पुस्तान्तरणको लडाइँ

यो चुनावलाई जेन-जी आन्दोलन र परम्परागत शक्तिबीचको जनमत संग्रहको रूपमा हेरिएको छ । झापा- ५ ओलीको वर्षौँदेखिको गढ हो, जहाँ उनले सन् २०७९ मा भारी मतान्तरले जितेका थिए । तर, यसपटक बालेनको आगमनले युवा मतदातामा ठूलो उत्साह ल्याएको छ । १८ देखि ३५ वर्षका मतदाताहरूको ठूलो हिस्सा यसपटक परिवर्तन को पक्षमा उभिन सक्ने देखिएको छ ।

संगठन भर्सेस सेन्टिमेन्ट

नेकपा एमालेको मजबुत संगठन, स्थानीय कार्यकर्ताको सञ्जाल र विगतमा उनले यस क्षेत्रमा पुर्‍याएको विकास जस्तै दमक भ्युटावर, सडक पूर्वाधार । काठमाडौँको मेयर हुँदा बनाएको काम गर्ने नेता को छवि, भ्रष्टाचार विरोधी लहर, र डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत देशभरि फैलिएको लोकप्रियता । बालेनले रास्वपासँगको सहकार्य र आफ्नो लौरो अभियानको बलमा ओलीको गढभित्रै छिरेर चुनौती दिएका छन् ।

पाथीभरा दर्शन र पूर्वी पहाडको प्रभाव

बालेनको पाथीभरा दर्शन केवल धार्मिक यात्रा मात्र होइन । यो पूर्वी क्षेत्रका मतदाताहरूसँग जोड्ने एउटा मनोवैज्ञानिक रणनीति पनि हो । उनले आफूलाई काठमाडौँको मात्र नभई सिङ्गो देशको र मौलिकताको पक्षधर नेताका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेका  छन् । यसले झापाका स्थानीय र रैथाने मतदातामा उनीप्रतिको स्वीकार्यता बढाउन मद्दत गरेको विश्लेषण गरिएको छ । 

एमालेका कतिपय समर्थकहरूले बालेनलाई बाहिरिया उम्मेदवारको रूपमा चित्रण गर्दै उनले झापाको माटो नबुझेको तर्क गरिरहेका छन् । अर्कोतर्फ, बालेन पक्षधरहरूले ओलीको कार्यकालमा भएका भ्रष्टाचार र जेन-जी आन्दोलनका क्रममा भएको दमनलाई मुख्य चुनावी मुद्दा बनाएका छन् ।

निर्णायक मतदाता  

झापा- ५ मा आदिवासी जनजाति र सुकुम्बासी समस्या सधैँ निर्णायक रहने गर्छन् । यसपटक यी समुदायका युवाहरू र परम्परागत पार्टीसँग असन्तुष्ट पुराना मतदाताले कता भोट हाल्छन् भन्ने कुराले नै नतिजा निर्धारण गर्नेछ ।